Gaipten sesler duymaya başladım. “E ve I önermelerinin döndürülmesine ‘basit döndürme’ adını veriyoruz. A’ya neden bu adı vermiyoruz?” diye soruyorlar. Ben “SoP’un döndürmesi olmaz.” dedim ama konunun bununla ilgisi yokmuş. Meğer A’nın niceliği değişiyormuş. Döndürmeden önce tümelken döndürdükten sonra tikel oluyormuş. Niceliği değişene “basit döndürme” denmez imiş.
A’yı tümel olarak döndürseydik doğruluk değeri değişirdi. “Tüm insanlar ölümlüdür.” deseydik “Tüm ölümlüler insandır.” demek zorunda kalırdık. İlk önerme doğruyken ikincisi neden yanlış? Öyle ki insandan başka ölümlüler vardır. Atlar, kuşlar, inekler, öküzler ölümlüdür. O hâlde “Bazı ölümlüler insandır.” demek zorundayız. Bu yüzdendir ki SaP döndürülünce PiS olur. Bu yüzdendir ki dönen A, I oluyor. A’nın döndürülmesine arızi döndürme denir. Bu yüzdendir ki basit döndürme değildir.
A dışındaki iki kategorik önerme türünde de (E, I) iki kez döndürme yaparsak ilk hâline geri gelir. Sağlamasını yapalım. Önce E (SeP) ile başlayalım: “Hiçbir kuş sürüngen değildir.” Döndürelim (Gene E olacak ama PeS formunda): “Hiçbir sürüngen kuş değildir.” Şimdi tekrar döndürelim: “Hiçbir kuş sürüngen değildir.” Bakın, ilk hâle geri döndü. E ile başladık ve elimizde gene E (SeP) var. Aynı şeyi SiP için de yapalım. Mesela, “Bazı insanlar basketbolcudur.” Örneğimiz bu olsun. Döndürelim: “Bazı basketbolcular insandır.” SiP, PiS oldu. Şimdi tekrar döndürelim: “Bazı insanlar basketbolcudur.” İlk forma (I, SiP) geri döndük. İşte, A için bu durum söz konusu değil. A, iki kere döndürülerek ilk hâline (SaP) gelmez. Mesela, “Bütün insanlar ölümlüdür.” Bu, A. Döndürelim: “Bazı ölümlüler insandır.” A iken I oldu. SaP idi, artık PiS. Şimdi tekrar döndürelim: “Bazı insanlar ölümlüdür.” Bakın, I oldu. SaP olması gerekirken SiP oldu. A; sınırlı döndürme söz konusu olduğu için arızi olarak döndürülür. Bu yüzdendir ki ilk hâle hiçbir zaman geri dönemiyoruz.
Bir Cevap Yazın